Aralıklı tekrar nedir, ders çalışırken nasıl yapılır?

Aralıklı tekrar, bir konuyu tek oturumda defalarca okumak yerine, aralarına giderek uzayan boşluklar koyarak birkaç kez yeniden hatırlamaya çalışmaktır. Kısacası: bugün öğren, yarın hatırla, birkaç gün sonra yine hatırla, sonra bir hafta bekle. Her seferinde cevaba bakmadan önce kendini zorla. Bu yazıda bu yöntemi LGS, YKS-TYT ya da ALES hazırlığında nasıl sade bir düzene oturtabileceğini anlatıyorum.

Öğrencilerimden en sık duyduğum cümlelerden biri şu: “Hocam, çalışıyorum ama bir hafta sonra hiçbir şey kalmamış gibi.” Bu çoğu zaman tembellikten değil, tekrarın yanlış zamanda ve yanlış biçimde yapılmasından kaynaklanır.

Neden bir gecede çalışılan konu çabuk uçup gidiyor?

Bir konuyu aynı akşam üç kez okuduğunda, üçüncü okumada metin sana çok tanıdık gelir. Bu tanıdıklık hissi “öğrendim” duygusu verir. Ama tanımak ile hatırlamak aynı şey değildir. Sınavda kitap açık durmaz; bilgiyi kendi zihninden çağırman gerekir.

Aralıklı tekrarın mantığı da burada yatıyor: Biraz unutmaya başladığın anda yeniden hatırlamaya çalışmak zahmetlidir, ama o zahmet bilgiyi sağlamlaştıran şeydir. Tekrarı ne çok erken ne çok geç yapmak, işin bütün inceliği bu.

Okumak değil, hatırlamaya çalışmak

Aralıklı tekrarın ikinci ayağı, tekrarı nasıl yaptığındır. Notlarını yeniden okumak rahatlatıcıdır ama pek az şey kazandırır. Bunun yerine her tekrarda önce kendine soru sor, cevabı kafandan ya da kâğıda yazmaya çalış, ancak ondan sonra kontrol et.

Kâğıdı kapat yöntemi: Bir yazım kuralını ya da anlatım bozukluğu türünü çalıştıktan sonra defteri kapat ve hatırladıklarını boş bir kâğıda yaz.
Soru kartları: Kartın bir yüzüne soru, diğer yüzüne kısa cevap yaz. “Ki’nin yazımı ne zaman ayrı olur?” gibi.
Kendi sorunu kur: Çözdüğün bir paragraf sorusunun mantığını kendi cümlelerinle yeni bir soruya dönüştür.

Hatırlayamadığın anlar başarısızlık değildir. Tam tersine, bir sonraki tekrarda neye odaklanacağını gösteren işaretlerdir.

Basit bir tekrar takvimi kur

Karmaşık uygulamalara ihtiyacın yok. Ben öğrencilerime şu sade düzeni öneririm. Yeni çalıştığın bir konuyu şu aralıklarla yeniden hatırlamaya çalış:

Çalıştığın günün ertesi günü,
yaklaşık üç gün sonra,
yaklaşık bir hafta sonra,
iki ila üç hafta sonra.

Bu aralıklar kesin kurallar değil, başlangıç için bir iskelet. Bir konuyu rahatça hatırlıyorsan bir sonraki aralığı uzatabilirsin; zorlanıyorsan bir adım geri dönüp aralığı kısaltman yeterli. Takvimi bir ajandaya, duvar takvimine ya da telefonundaki not uygulamasına yazabilirsin. Önemli olan, her gün “bugün neyi tekrar edeceğim?” sorusunun cevabının hazır olması.

Kutu sistemiyle kartlarını düzenle

Kart kullanıyorsan, üç kutu ya da üç zarf işini çok kolaylaştırır:

1. kutu: Yeni ya da yanlış hatırladığın kartlar. Her gün bakılır.
2. kutu: Bir kez doğru hatırladıkların. Birkaç günde bir bakılır.
3. kutu: Üst üste doğru hatırladıkların. Haftada bir bakılır.

Doğru hatırladığın kart bir sonraki kutuya geçer; unuttuğun kart, hangi kutuda olursa olsun ilk kutuya geri döner. Böylece zamanını zaten bildiklerine değil, gerçekten zorlandığın konulara harcarsın.

Türkçe hazırlığında neyi tekrar etmeli?

Her şey karta dönüşmez; bunu bilmek de önemli. Türkçe derslerinde aralıklı tekrara en çok yakışan konular şunlar:

Yazım ve noktalama kuralları,
sözcükte anlam ve sık karıştırılan kavramlar (öznel ve nesnel yargı gibi),
anlatım bozukluğu türleri ve birer kısa örnek,
hata defterindeki tekrar eden yanlışların “bir dahakine” notları.

Paragraf becerisi ise kartla değil, düzenli soru çözümüyle gelişir. Ama orada da aralıklı düşünebilirsin: Bir hafta önce zorlandığın bir paragraf sorusunu cevabına bakmadan yeniden çözmek, nerede ilerlediğini görmenin iyi bir yoludur.

Konu dağılımı ve soru sayıları sınavdan sınava ve yıldan yıla değişebiliyor. Tekrar listeni hazırlarken güncel MEB ya da ÖSYM kılavuzuna göz atmayı unutma.

Sık yapılan hatalar

Tekrarı sınavdan önceki haftaya yığmak: Son haftada her şeyi bir kez daha okumak, aralıklı tekrarın yerini tutmaz.
Kartları fazla uzun yazmak: Bir kartta tek bir soru ve kısa bir cevap olsun. Uzun paragraflar tekrar etmeyi zorlaştırır.
Takvimi aksatınca bırakmak: Birkaç gün kaçırdıysan sorun değil. Kaldığın yerden, birikmiş kartları birkaç güne yayarak devam et.

Velilere küçük bir not: Çocuğunuza kartlardan soru sormak, onunla birlikte tekrar yapmanın en keyifli yollarından biri olabilir. Yanlış hatırladığı kartlarda düzeltmek yerine “Bir daha düşünelim mi?” demek, hatırlama çabasını ona bırakır.

Bu hafta deneyebileceğin küçük alıştırma

Bu hafta çalıştığın Türkçe konularından birini seç ve ondan on kart hazırla. Kartları birinci kutuya koy. Yarın, üç gün sonra ve bir hafta sonra cevaplarına bakmadan kendini sına; her seferinde kaç kartı doğru hatırladığını kartın köşesine küçük bir işaretle not et. Haftanın sonunda hangi kartların hâlâ ilk kutuda kaldığına bak: Bir sonraki çalışma oturumunun konusu tam olarak onlar.

Kendi sınavına ve programına uygun bir tekrar düzeni kurmak istersen, iletişim formundan bana kısa bir mesaj bırakabilirsin. Senin ya da çocuğunun ihtiyacına göre nasıl bir yol izleyebileceğimizi birlikte konuşalım.

Rehber

LGS Türkçe Çalışma Rehberi